Internet Journal of Jain Literature
જય જિનેન્દ્ર : કથા વિભાગ

ધર્મરુચિ અણગાર

એ મહાત્માનું નામ ધર્મરુચિ અણગાર.

જેવું નામ એવા ગુણ. આમની જેવા અણગાર થયા નથી ને થવાના નથી. એક દિવસ ભરબપોરે ધર્મરુચિ મુનિ વહોરવા ગયા અને નાગિલા નામની સ્ત્રીએ તુંબડાનું શાક તેમને વહોરાવી દીધું. આ શાક હળાહળ ઝેરી હતું.

વાત આમ બની હતી :

નાગિલાએ તુંબડાનું શાક બનાવતાં તો બનાવી દીધું પણ પાછળથી ખબર પડી કે આ શાક તો ખવાય એવું નથી. જે ખાય તેના બાર વાગી જાય. તેણે ફેંકી દેવા માટે શાક ઢાંકીને એક બાજુ મૂકી દીધું. ઘરનાં બધાં જમી રહ્યા પછી નાગિલા શાક બહાર ફેંકી દેવાનું વિચારતી હતી એટલામાં જ તેને ‘ધર્મલાભ’ શબ્દ સંભળાયો. એ અવાજ હતો ધર્મરુચિ અણગારનો. ગોચરી વહોરવા નીકળેલા મુનિ યોગાનુયોગ નાગિલાના ઘરે જ પહોંચી ગયા હતા.

નાગિલાને વિચાર આવ્યો : પેલું નકામું શાક આ મહારાજને પધરાવી દઉં! સાધુને વળી કડવું શું ને મીઠું શું! મુનિએ પાત્ર ધર્યું ને નાગિલાએ બધું શાક ધર્મરુચિના પાત્રમાં નાખી દીધું.

ગોચરી વહોરીને ઉપાશ્રયે પહોંચેલા મુનિને તેમના ગુરુ ધર્મઘોષસૂરિએ ટોક્યા : ‘આ શાક તમે વાપરશો નહીં. એ શાક નથી, હળાહળ ઝેર છે.’ જ્ઞાની ગુરુની ચકોર નજરોએ તુંબડાના શાકમાંનું ઝેર પારખી લીધું. એમણે શિષ્યને આદેશ આપ્યો : ‘આ શાકને નિર્જીવ ભૂમિ ઉપર પરઠવી દેજો.’

ધર્મરુચિ અણગાર શાકને પરઠવવા માટે જીવાકુલ ન હોય એવી ભૂમિની ખોજ કરવા નીકળ્યા. રસ્તામાં ભૂલથી શાકના રસમાંથી એક ટીપું જમીન ઉપર પડી ગયું. એક ક્ષણમાં તો શાકની સુગંધથી કીડીઓનાં ઝુંડનાં ઝુંડ ત્યાં આવી ગયાં અને શાકના રસનો સ્વાદ લેતાંવેંત સેંકડો કીડીઓ મરણ પામી ગઈ.

ધર્મરુચિ મુનિ આ ન જોઈ શક્યા. તેમને થયું : અરે, શાકના એક કણથી આટલી બધી કીડીઓ મરી ગઈ, તો બધા શાકથી તો કેટલાં બધાં જંતુઓ મરી જશે? ના, એમ કોઈ જીવને મરવા ન જ દેવાય. એ પળે જ તેમણે એક કપરો નિર્ણય લીધો : ‘આ શાકને હું જ વાપરી જઈશ.’

અને બીજી જ પળે તેઓ બધું જ શાક આરોગી ગયા, જાણે મોજથી મિઠાઈ વાપરતા હોય તેમ!

મનોમન તેમણે અરિહંતોનું શરણ સ્વીકાર્યું. જગતના સમગ્ર જીવો સાથે ક્ષમાપના કરી. મહાવ્રતોનું પુનરુચ્ચારણ કર્યું અને સમાધિમાં લીન બનેલા ધર્મરુચિ અણગાર થોડી ક્ષણોમાં જ કાળધર્મ પામી ગયા.

નિર્ગ્રંથોનાય નિર્ગ્રંથ એવા ધર્મરુચિ અણગારને આજે પણ સ્વર્ગના દેવો વંદન કરે છે.

— લેખક : મુનિ મિત્રાનંદસાગર, અમદાવાદ

Our Concerns
Other useful stuff