Internet Journal of Jain Literature
જય જિનેન્દ્ર : કથા વિભાગ

શેઠ ખીમચંદભાઈ

મોતીશા શેઠના નામથી આપ સૌ પરિચિત છો. તેમનો વ્યાપાર દુનિયાભરમાં ચાલતો હતો. તેમનાં વહાણો આખી દુનિયાના દરિયા ખૂંદી વળતાં હતાં. મુંબઈમાં સૌથી પહેલી પાંજરાપોળ સ્થાપવાનું શ્રેય તેમના ફાળે જાય છે. શત્રુંજય તીર્થ ઉપર મોતીશા શેઠે બનાવેલી ભવ્ય ટૂંક આજે પણ તેમની દાનવીરતાનાં ગાણાં ગાતી ઊભી છે.

મોતીશાની ચિરવિદાય પછી તેમના સુપુત્ર ખીમચંદભાઈના જીવનમાં કોઈક કારણસર અચાનક મુશ્કેલીઓ આવી. વ્યાપારમાં નુકસાન થયું. તેમની પેઢી કાચી પડી.

તે સમયની અંગ્રેજ સરકાર પાસે ખીમચંદભાઈનો કેસ પહોંચ્યો. સરકારે બધી જ સંપત્તિનો હિસાબ માગ્યો. ‘શાણા' માણસોએ ખીમચંદભાઈને સલાહ આપી : ‘જોજો, બધી સંપત્તિ બતાવી દેતા નહીં. નહીં તો સરકાર તમને ક્યાંયની નહીં રહેવા દે.' પરંતુ મોતીશા શેઠનું લોહી જેમની નસોમાં વહેતું હોય એવા ખીમચંદભાઈ આવી સલાહ માને ખરા?

ખીમચંદભાઈએ પોતાની સંપત્તિની રજેરજની વિગતો સરકાર સામે રજૂ કરી. અંગ્રેજ ન્યાયમૂર્તિ પણ વિચારમાં પડી ગયા. તેમના મોંમાંથી પણ નીકળી ગયું : ‘આવો પ્રામાણિક વેપારી મેં મારી કારકીર્દીમાં જોયો નથી.' સંપત્તિની ઝીણામાં ઝીણી વિગતો સરકાર પાસે રજૂ કરીને ઘરે ગયેલા ખીમચંદભાઈ એકાએક પાછા આવ્યા. તેમણે ન્યાયમૂર્તિને કહ્યું : ‘મારે એક ભૂલની માફી માગવાની છે. હું ઘરે ગયો તે પછી મારા કાન ઉપર હાથ જતાં મને ખ્યાલ આવ્યો કે મારા કાનમાં પહેરેલી વાળી કે જેમાં નીલમ, હીરા અને મોતી જડેલાં છે તે નોંધાવવાની રહી ગઈ છે.' અંગ્રેજ ન્યાયમૂર્તિ તો આ સાંભળીને થીજી જ ગયા !

દુનિયાને તે દિવસે ખીમચંદ શેઠની સચ્ચાઈ, નીતિ અને પ્રામાણિકતાનાં દર્શન થયાં. તે દિવસથી કહેવત પડી કે મોતીશા જેવા પિતા તો મળી જાય પરંતુ ખીમચંદભાઈ જેવા પુત્ર મળવા મુશ્કેલ છે.

— લેખિકા : શ્રીમતી વીરબાળાબેન શાહ ‘દાદીમા’, અમદાવાદ

Our Concerns
Other useful stuff