Internet Journal of Jain Literature
જય જિનેન્દ્ર : પ્રાર્થના વિભાગ

રત્નાકર પચ્ચીસી

	મંદિર છો, મુક્તિ તણી, માંગલ્ય ક્રીડાના પ્રભુ! 
	ને ઈદ્ર નર ને દેવતા, સેવા કરે તારી વિભુ! 
	સર્વજ્ઞ છો સ્વામી વળી, શિરદાર અતિશય સર્વના, 
	ઘણું જીવ તું, ઘણું જીવ તું, ભંડાર જ્ઞાન કળા તણા.(1)
	
	ત્રણ જગતના આધાર ને અવતાર હે કરુણાતણા, 
	વળી વૈદ્ય હે દુર્વાર આ, સંસારના દુખો તણા. 
	વીતરાગ વલ્લભ વિશ્વના, તુજ પાસ અરજી ઉચ્ચરું; 
	જાણો છતાં પણ કહી અને, આ હૃદય હું ખાલી કરું.(2)
		
	શું બાળકો મા બાપ પાસે બાળક્રીડા નવ કરે?
	ને મુખમાંથી જેમ આવે, તેમ શું નવ ઉચ્ચરે?
	તેમજ તમારી પાસ તારક, આજ ભોળા ભાવથી,
	જેવું બન્યું તેવું કહું, તેમાં કશું ખોટું નથી.(3)
	
	મેં દાન તો દીધું નહિ, ને શિયળ પણ પાળ્યું નહિ,
	તપથી દમી કાયા નહિ, શુભ ભાવ પણ ભાવ્યો નહિ. 
	એ ચાર ભેદે ધર્મમાંથી, કાંઈ પણ પ્રભુ નવ કર્યુ,
	મારું ભ્રમણ ભવસાગરે, નિષ્ફળ ગયું, નિષ્ફળ ગયું.(4)
		
	હું ક્રોધ અગ્નિથી બળ્યો, વળી લોભ સર્પ ડશ્યો મને. 
	ગળ્યો માનરૂપી અજગરે, હું કેમ કરી ધ્યાવુ તને? 
	મન મારું માયા જાળમાં મોહન! મહા મુંઝાય છે; 
	ચડી ચાર ચોરો હાથમાં ચેતન ઘણો ચગદાય છે.(6)
		
	મેં પરભવે કે આ ભવે, પણ હિત કાંઈ કર્યુ નહિ, 
	તેથી કરી સંસારમાં, સુખ અલ્પ પણ પામ્યો નહિ. 
	જન્મો અમારા જિનજી! ભવ પૂર્ણ કવાને થયા;
	આવેલ બાજી હાથમાં, અજ્ઞાનથી હારી ગયા.(7)
		
	અમૃત ઝરે તુજ મુખ રૂપી, ચંદ્રથી તો પણ પ્રભુ, 
	ભીંજાય નહિ મુજ મન અરે રે! શું કરૂં હું તો વિભુ. 
	પથ્થર થકી પણ કઠણ મારૂં, મન ખરે કયાંથી દ્રવે ?
	મરકટ સમા આ મન થકી, હું તો પ્રભુ હાર્યો હવે(8)
	
	ભમતાં મહા ભવ સાગરે, પામ્યો પસાયે આપના, 
	જે જ્ઞાન-દર્શન ચરણ રૂપી, રત્નત્રય દુષ્કર ઘણાં. 
	તે પણ ગયા પરમાદના વશથી પ્રભુ ! કહું છું ખરૂં 
	કોની કને કીરતાર આ, પોકાર હું જઈને કરૂં ?
	
	ઠગવા વિભુ આ વિશ્વને, વૈરાગ્યના રંગો ધર્યા, 
	ને ધર્મનો ઉપદેશ રંજન, લોકને કરવા કર્યા. 
	વિદ્યા ભણ્યો હું વાદ માટે, કેટલી કથની કહું; 
	સાધુ થઈને બહારથી, દાંભિક અંદરથી રહું…(9)
	
	મેં મુખને મેલું કર્યું, દોષો પરાયા ગાઈને, 
	ને નેત્રને નિંદિત કર્યા, પરનારીમાં લપટાઈને; 
	વળી ચિત્તને દોષિત કર્યુ, ચિંતી નઠારું પરતણું, 
	હે નાથ! મારૂં શું થશે? ચાલાક થઈ ચૂક્યો ઘણું…(10)
	
	કરે કાળજાને કતલ પીડા, કામની બીહામણી,  
	એ વિષયમાં બની અંધ હું, વિડંબના પામ્યો ઘણી;  
	તે પણ પ્રકાશ્યું આજ લાવી, લાજ આપ તણી કને,  
	જાણો સહું તેથી કહું, કર માફ મારા વાંક ને…(11)
	
	નવકાર મંત્ર વિનાશ કીધો, અન્ય મંત્રો જાણીને, 
	કુશાસ્ત્રના વાક્યો વડે, હણી આગમોની વાણીને; 
	કુદેવની સંગત થકી, કર્મો નકામા આચર્યા, 
	મતિભ્રમ થકી રત્નો ગુમાવી, કાચ કટકા મેં ગ્રહ્યા…(12)
	
	આવેલ દૃષ્ટિ માર્ગમાં, મૂકી મહાવીર આપને, 
	મે મૂઢધીએ હૃદયમાં, ધ્યાયા મદનના ચાપને, 
	નેત્ર બાણો ને બાણો ને પયોધર, નાભિ ને સુંદર કટિ, 
	શણગાર સુંદરીઓ તણા, છટકેલ થઈ જોયા અતિ.. (13)
	
	મૃગ નયની સમ નારી તણા, મુખ ચંદ્ર નીરખવા વતી, 
	મુજ મન વિષે જે રંગ લાગ્યો, અલ્પ પણ ગાઢો અતિ; 
	તે શ્રુત રૂપ સમુદ્રમાં ધોયા છતાં જાતો નથી,
	તેનું કહો કારણ તમે બચું કેમ હું આ પાપથી.. (14)
	
	સુંદર નથી આ શરીર કે, સમુદાય ગુણ તણો નથી, 
	ઉત્તમ વિલાસ કળા તણી, દેદિપ્યમાન પ્રભા નથી; 
	પ્રભુતા નથી તો પણ પ્રભુ, અભિમાનથી અક્કડ ફરું, 
	ચોપાટ ચાર ગતિ તણી, સંસારમાં ખેલ્યા કરું . (15)
	
	આયુષ્ય ઘટતું જાય તો પણ, પાપ બુદ્ધિ નવ ઘટે, 
	આશા જીવનની જાય પણ, વિષયાભિલાષા નવ ઘટે. 
	ઔષધ વિષે કરૂં યત્ન પણ હું, ધર્મને તો નવ ગણું; 
	બની મોહમાં મસ્તાન હું, પાયાવિનાના ઘર ચણું ... (16)
	
	આત્મા નથી, પરભવ નથી, વળી પુણ્ય પાપ કશું નથી,
	મિથ્યાત્વીની કટુ વાણી મેં, ધરી કાન પીધી સ્વાદ થી.
	રવિ સમ હતા જ્ઞાને કરી, પ્રભુ આપશ્રી તો પણ અરે,
	દિવો લઈ કૂવે પડ્યો, ધિકકાર છે મુજને ખરે... (17)
	
	મેં ચિત્તથી નહિ દેવની કે પાત્રની પૂજા ચહી, 
	ને શ્રાવકો કે સાધુઓનો, ધર્મ પણ પાળ્યો નહિ, 
	પામ્યો પ્રભુ નર ભવ છતાં, રણમાં રળ્યા જે વું થયું, 
	ધોબી તણા કુત્તા સમું, આ જીવન સહુ એળે ગયું. (18)
	
	હું કામધેનું ક્લપતરું ચિંતામણીના પ્યાર માં, 
	ખોટા છતાં ઝંખ્યો ઘણું, બની લુબ્ધ આ સંસારમાં. 
	જે પ્રગટ સુખ દેનાર તારો, ધર્મ તે સેવ્યો નહિ, 
	મુજ મૂર્ખ ભાવોને નહાળી, નાથ ! કર કરૂણા કંઈ ... (19)
	
	મેં ભોગ સારા ચિંતવ્યા તે રોગ સમ ચિંત્યા નહિ, 
	આગમન ઈચ્છ્યું ધન તણું, પણ મૃત્યુને પીછયું નહિ; 
	નહિ ચિંતવ્યું મેં નર્કકારાગૃહ સમી છે નારીઓ, 
	મધુ બિંદુની આશા મહીં, ભય માત્ર હું ભૂલી ગયો . (20)
	
	હું શુદ્ધ આચારો વડે, સાધુ હૃદયમાં નવ રહ્યો, 
	કરી કામ પર ઉપકારનાં, યશ પણ ઉપાર્જન નવ કર્યો; 
	વળી તીર્થના ઉધ્ધાર આદિ, કોઈ કાર્યો નવ કર્યા, 
	ફોગટ અરે ! આ લક્ષ ચોરાશી તણા ફેરા ફર્યા . (21)
	
	ગુરૂવાણીમાં વૈરાગ્ય કેરો, રંગ લાગ્યો નહિ અને, 
	દુર્જન તણા વાક્યો મહિ, શાંતિ મળે ક્યાંથી મને ? 
	તરૂ કેમ હું સંસાર આ, અધ્યાત્મ તો છે નહિ જરી, 
	તૂટેલ તળિયાનો ઘડો, જળથી ભરાયે કેમ કરી?  (22)
	
	મેં પરભવે નથી પુણ્ય કીધું, ને નથી કરતો હજી 
	તો આવતા ભવમાં કહો, ક્યાંથી થશે કે નાથજી ? 
	ભૂત ભાવી ને સાંપ્રત ત્રણે ભવ, નાથ ! હું હારી ગયો, 
	સ્વામી ત્રિશંકુ જેમ હું, આકાશમાં લટકી રહ્યો ... (23)
	
	અથવા નકામું આપ પાસે, નાથ શું બકવું ઘણું?
	હે દેવતાના પૂજ્ય ! આ, ચારિત્ર મુજ પોતા તણું; 
	જાણો સ્વરૂપ ત્રણ લોકનું તો માહરૂ શું માત્ર આ, 
	જ્યાં ક્રોડનો હિસાબ નહિ, ત્યાં પાઈની તો વાત ક્યાં?.(24)
	
	ત્હારાથી ન સમર્થ અન્ય દીનનો, ઉદ્ધારનારો પ્રભુ ! 
	મ્હારાથી નહિ અન્ય પાત્ર જગમાં, જોતા જડે હે વિભુ ! 
	મુક્તિ મંગળ સ્થાન તોય મુજને, ઈચ્છા ન લક્ષ્મી તણી, 
	આપો સમ્યગ્ રત્ન શ્યામ જીવને, તો તૃપ્તિ થાયે ઘણી..(25)
	

— મૂળ રચનાકાર : આ. શ્રી રત્નાકરસૂરિ મહારાજ (અનુવાદક : શ્રી શામજીભાઈ શાહ, બોટાદ)

Our Concerns
Other useful stuff